A A A

HISTORIA ZSM

W pierwszych latach po II wojnie światowej w Żaganiu jednocześnie z otwieraniem szkół podstawowych uruchamiano szkolnictwo średnie, które znajdowało się w gorszej sytuacji kadrowej niż podstawowe. Jednak wobec wielu kandydatów do szkół średnich decydowano się na uruchomianie szkół średnich przy niepełnej obsadzie kwalifikowanych nauczycieli.
1 września 1946 roku, jako pierwsza szkoła średnia w Żaganiu, rozpoczęła działalność Publiczna Średnia Szkoła Zawodowa o jednym, 3-letnim, kierunku kształcenia (ogólnozawodowym). Siedziba szkoły mieściła się w budynku byłej niemieckiej szkoły krawieckiej dla dziewcząt przy ulicy Pomorskiej 7. Znajdowało się tam 11 pomieszczeń, z których po adaptacji sześć nadawało się do zajęć lekcyjnych. Pod względem administracyjnym szkoła podlegała nadzorowi Kuratorium Okręgu Szkolnego we Wrocławiu. Budynek szkoły został wyremontowany przez władze miejskie w 1949 r. W tej dwuklasowej szkole kierowanej przez Kazimierza Chmielewskiego zapisanych było 60 uczniów, w tym 34 uczennice, a pracowało 4 nauczycieli (K. Chmielewski - nauczyciel rysunku zawodowego, zagospodarowania społecznego i ćwiczeń cielesnych, S. Adamski - chemia i historia, M. Domańska - język polski, geografia i fizyka, W. Gawrońska - przedmioty zawodowe i matematyka). 31 sierpnia 1948 r. K. Chmielewskiego na stanowisku dyrektora zastąpił Alfred Horodyski, a w 1950 r. nowym dyrektorem został Stanisław Zwiercan (PZPR, przed II wojną światową działacz ZHP). W tym samym roku dozór i opiekę nad szkołą przejęła Dyrekcja Okręgowa Szkolenia Zawodowego we Wrocławiu. Rozwój życia gospodarczego w mieście i związane z tym potrzeby kadrowe spowodowały zmianę profilu kształcenia szkoły. W 1950 roku szkołę przekształcono w Zasadniczą Szkołę Metalową o następujących kierunkach nauczania (specjalnościach): ślusarz maszyn rolniczych, ślusarz maszynowy, tkactwo, handlowiec. Pociągnęło to za sobą konieczność uruchomienia własnych warsztatów. Utworzono je przy ulicy Rosenbergów 11 (obecnie Armii Krajowej) w budynku byłego gospodarstwa rolnego i ekspedycji transportowej. Aby obniżyć koŹszty wiele prac adaptacyjnych, w czynie społecznym, wykonali nauczyciele i młodzież.


Rozwój bazy lokalowej Szkoły Zawodowej w Żaganiu w latach 1946-1950

Rok Liczba uczniów Budynki
szkoła / warsztaty / internat
Izby lekcyjne Miejsca w internacie
1946 60 1 / - / - 5 -
1950/51 95 1 / 4 / 1 5 55

Liczba stanowisk szkoleniowych warsztatów szkolnych w 1950/1951
40

Rozwój organizacyjny szkoły szedł w parze z rozwojem kadrowym. W 1952 r. pracowało tutaj 15 osób personelu (w tym 7 osób należało do PZPR,5 do ZMP i 3 bezpartyjne) oraz 230 uczniów w wieku od 14-20 lat.
Rozbudowa żagańskiego węzła kolejowego wymusiła w 1954 roku kolejne przeobrażenie szkoły, która zmieniła nazwę na Zasadniczą Szkołę Kolejową. Wraz z tą zmianą pojawiły się nowe specjalności: ślusarz parowozowy, ślusarz maszyn rolniczych i pomocnik maszynisty parowozowego.
Wśród uczniów szkoły coraz więcej było osób dojeżdżających. Dlatego też w 1951 roku otwarto internat, który zlokalizowano przy ulicy Batorego 27 w wypożyczonym skrzydle tzw. „11-latki” . W maju 1953 roku zapadła decyzja przeniesienia internatu do wyremontowanych budynków przy ul. Mickiewicza l i ul. Batorego 5. Równocześnie uruchomiono także stołówkę dla uczniów i pracowników szkoły, z której w późniejszych latach korzystał także personel obecnego Zespołu Szkół Tekstylno-Handlowych.
Druga połowa lat 50-tych to okres zmian organizacyjnych szkolnictwa w PRL. W 1958 r. szkolnictwo zawodowe zostało włączone do resortu oświaty. W związku z tym szkoła kolejny raz zmieniła nazwę - na Zasadniczą Szkołę Zawodową. Od tego roku szkolnego główny profil kształcenia stanowił kierunek metalowy. W tym okresie wzrosła rola samorządu szkolnego, w którym wyodrębniono cztery sekcje: kulturalnooświatową, naukową, porządkowo-gospodarczą i sportową. Utworzono również pierwszą spółdzielnię uczniowską (prowadziła sklepik szkolny), którą kierował W. Zarzecki. Na początku lat 60-tych XX wieku w pomieszczeniach piwnicznych urządzono świetlicę dla dzieci i młodzieży oraz harcówkę.
Dzieje szkoły to również kilkakrotna zmiana nazwy. Od kwietnia 1963 r., zgodnie z zarządzeniem Kuratora Oświaty, oficjalna nazwa szkoły to Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 60, zaś w 1972 r., zarządzeniem Kuratora Oświaty z 24 sierpnia w sprawie utworzenia zbiorczego zakładu szkolnego, zmieniono ją na Zespół Szkół Zawodowych nr 2. Nr „60” na tarczach uczniowskich i oficjalnych emblematach szkoły pojawił się ponownie od 1975 r., by ostatecznie zniknąć z nich na początku lat 80-tych XX wieku. Mimo to do dzisiaj wielu mieszkańców regionu używa nazwy „Sześćdziesiątka” dla określenia naszej szkoły.
W 1967 r. otwarto nowowybudowano warsztaty szkolne (również przy ulicy Rosenbergów 11 - obecnie Armii Krajowej), do których wyposażenie zakupiono lub sprowadzono z zakładów przemysłowych z całej Polski. Odtąd w warsztatach prowadzono nie tylko działalność dydaktyczną, ale również produkcyjną (np. w 1992 r. na zlecenie burmistrza Żagania wykonano kosze na śmiecie, które rozmieszczono na terenie całego miasta).
1 maja 1969 r. oddano do użytku pełnowymiarową salę sportową, której budowa (rozpoczęta w kwietniu 1966 r.) pochłonęła 800 tys. zł. Jej powstanie było możliwe dzięki wsparciu finansowemu Totalizatora Sportowego i Zarządu Miasta, zaś w pracach budowlanych pomagali uczniowie, nauczyciele, rodzice, żołnierze JW 2702, uczniowie żarskiej SRB, a także żagańskie instytucje, m.in.: Miejska Rada Narodowa, Przedsiębiorstwo Remontowo-Budowlane, Zakłady Przemysłu Terenowego. Budowę sali gimnastycznej rozpoczęto z inicjatywy m.in. Józefa Brambora, Bronisława Łuczaka oraz Czesława Króla. Budowę szkolnego kompleksu sportowego zakończono w 1972 r. kiedy to, w miejsce boiska ziemnego, oddano do użytku boisko z nawierzchnią asfaltową i urządzeniami lekkoatletycznymi. W tym samym czasie po raz pierwszy wymieniono podłogę w sali oraz zmieniono centralne ogrzewanie. W roku szkolnym 2001/2002 przeprowadzono remont kapitalny budynku sali gimnastycznej; wymieniono wówczas dach i podłogę sali.
W 1974 roku nastąpiła kolejna zmiana nazwy: odtąd jest to Zespół Szkół Mechanicznych. W tym samym roku nasza placówka otrzymała od władz miejskich drugi, świeżo wyremontowany, budynek przy ul. Pomorskiej 6, w którym zorganizowano nowe pracownie przedmiotowe powiększając tym samych ich ilość do 14 gabinetów. W tym samym czasie powołano Komitet Społeczny budowy łącznika łączącego oba budynki. W następnych latach opracowano projekt i dokumentację techniczną oraz zgromadzono niezbędne materiały budowlane. Te ostatnie pozyskano w nietypowy sposób: za zgodą władz miejskich Żagania młodzież, nauczyciele, wojsko oraz pracownicy opiekuńczych zakładów przemysłowych rozebrali trzy budynki miejskie przeznaczone do wyburzenia pozyskując w ten sposób ok. 35 tys. cegieł. Budowę łącznika rozpoczęto w 1977 r., a po jej zakończeniu w 1981 r. przystąpiono do remontu kapitalnego budynku głównego. Dobudowano wówczas jedną kondygnację oraz połączono budynek szkolny z salą gimnastyczną. W 1984 r. oddano do użytku nową halę warsztatową, w której znalazły się 54 stanowiska szkoleniowe. Rozbudowę budynków szkolnych i warsztatowych zakończono w 1985 r. kiedy to oddano do użytku, po remoncie generalnym, budynek główny i zorganizowano, z udziałem kuratora i wojewody, sesję postępu pedagogicznego województwa zielonogórskiego.
W latach 60- i 70-tych XX wieku uczniowie i pracownicy szkoły uczestniczyli w licznych czynach społecznych, nie tylko na terenie szkoły, ale również w mieście, np. przy rozbiórce starych domów. W 1975 r. w ramach tzw. Banku Miast, podczas którego Żagań (zwycięsko) rywalizował z Goleniowem oprócz prac porządkowych na terenie miasta (sadzenie drzewek, porządkowanie parku ŻPK, itp.) wykonano i zamontowano nowe ogrodzenie warsztatów szkolnych oraz dokonano montażu elektrowyciągu na warsztatach.
W tym czasie prowadzono również współzawodnictwo klas w różnych dziedzinach, np. w roku szkolnych 1975/1976 było to współzawodnictwo na najlepszą kronikę klasową (nagroda 500 zł), najlepszą drużynę harcerską (300 zł), najlepszą frekwencję (500 zł), w czystości i estetyce (300 zł).
4 listopada 1977 r., podczas otwartych dni szkoły, odbyło się uroczyste nadanie szkole imienia Feliksa Dzierżyńskiego. Z tej okazji odsłonięto płytę pamiątkową i przekazano szkole sztandar ufundowany przez ZZSD „Predom - Polar” (zakład opiekuńczy) i Komitet Rodzicielski. Nadanie imienia zorganizowano w ramach obchodów 60-lecia rewolucji październikowej i 100-lecia urodzin Feliksa Dzierżyńskiego. Uroczystość przyjęcia patronatu twórcy WCzK poprzedziły sesja popularnonaukowa (7 pażdziernika) i seminarium poświęcone życiu i działalności Feliksa Edmundowicza. Jego imię otrzymała także (19 grudnia 1977 r.) drużyna harcerska kl. I Tech. Mech. działająca w szkole. W dniu nadania szkole imienia otwarto również Izbę Pamięci Narodowej i Tradycji Szkoły zlokalizowaną w gabinecie nr 22, gdzie obecnie funkcjonuje gabinet historii. Patronat na Izbą objęła Rada Szczepu szkolnej organizacji ZHP. Dzierżyński był patronem szkoły aż do 1989 r. kiedy to, już w wolnej Polsce, Rada Pedagogiczna zadecydowała o usunięciu kłopotliwego patrona z nazwy szkoły.
W 1992 roku w ZSM powołano Radę Szkoły, której kadencja trwa 3 lata. W Radzie znajdują się przedstawiciele uczniów, nauczycieli i rodziców.
W tym samym roku, 27 października, szkołę odwiedził Ordynariusz Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej Biskup dr Józef Michalik. Podczas tej wizytacji ksiądz biskup spotkał się z młodzieżą i pracownikami ZSM oraz poświęcił szkolną kapliczkę św. J. Bosko.
Podczas ferii zimowych w lutym 1992 r. zabudowano część korytarza na drugim piętrze budynku głównego, gdzie utworzono gabinet geografii (obecny gabinet katechetyczny) i pracownię komputerową wyposażoną w uzyskane nieodpłatnie z Ministerstwa Edukacji Narodowej 8 komputerów Macintosh Classic 4 MP/40 HD, dwie drukarki oraz komputer Macintosh II Vi. Przebudowę korytarza II piętra sfinansował Komitet Rodzicielski.
Odtąd szkoła stale modernizuje swoje wyposażenie w sprzęt komputerowy, m.in. w 1993 roku uzyskano nową pracownię Macinthosch Performa 120, w 2001 r. ze środków własnych szkoła zakupiła pracownię PC - „Polnet”, w 2002 r. wykonano stały dostęp do „Internetu”, w roku następnym (w ramach programu „Pracownia komputerowa w szkole ponadgimnazjalnej”) pozyskano pracownię komputerową oraz centrum multimedialne. Ostatni nabytek komputerowy „Mechanika” to pracownia komputerów Apple Mac OS uzyskana w ramach programu MEN-u „Pracownia komputerowa w szkole”, którą uroczyście otwarto w grudniu 2005 r. w budynku dydaktycznym przy ul. Armii Krajowej wraz z pracownią mechatroniczną wyposażoną ze środków „Phare 2004”.
Po utworzeniu klasy Liceum Zawodowego o profilu pracownik administracyjno-biurowy niezbędne stało się zorganizowanie pracowni maszynopisania (na 16 stanowisk), która w 1993 r. znalazła się w jednym z budynków warsztatów szkolnych.
Kolejne lata przyniosły rozwój organizacyjny szkoły, pojawiły się nowe kierunki nauczania, nowe zajęcia pozalekcyjne. W tej sytuacji niezbędne stało się zagospodarowanie piwnic szkolnych, gdzie zlokalizowano szatnię dla uczniów, pomieszczenia Szkolnego Radia „Relax” (obecnie radiowęzeł szkolny), gazety szkolnej „Czytadełko” i Samorządu Szkolnego. Pomieszczenia te wyremontowali uczniowie w ramach prac dyplomowych i przejściowych, w czynie społecznym, w ramach środków własnych szkoły lub funduszy Komitetu Rodzicielskiego.
W połowie lat 90-tych XX wieku stróżówkę znajdującą się przy wejściu głównym do szkoły przeniesiono do zmodernizowanego gabinetu nr 7, co pozwoliło na powiększenie wejścia do szkoły i poprawienie warunków bezpieczeństwa.
W szkole znajduje się biblioteka (wypożyczalnia, czytelnia i centrum multimedialne), która liczy ponad 23 tys. woluminów. Biblioteka kilkakrotnie zmieniała swoją lokalizację, by w 2003 r. ostatecznie osiąść w sali nr 1 i (od 2006 r.) nr 2 na parterze głównego budynku dydaktycznego.
Przełom XX i XXI wieku przyniósł zmiany funkcji budynku warsztatów szkolnych. Obecnie jest on traktowany jako drugi budynek dydaktyczny, a znajduje się w nim m.in. pracownia elektroniczna, mechatroniczna, gabinet ekonomiczny, biologii i geografii.
Dzięki pracom dyplomowym i tzw. pracom przejściowym wykonywanym jako prace użyteczne na rzecz szkoły bardzo poprawiła się estetyka szkoły. Szczególnie jest to widoczne na korytarzach i w gabinetach głównego budynku dydaktycznego. Wiele prac dyplomowych wykonano w postaci pomocy dydaktycznych do gabinetów technologii, elektrotechniki, matematyki, rysunku technicznego, przysposobienia obronnego oraz na rzecz warsztatów szkolnych.
Prace dyplomowe wykonane przez uczniów naszej szkoły znalazły swoje zastosowanie również poza szkołą. W 1979 r. uczniowie kl. III TM: Tadeusz Lewandowski, Bogusław Syroke, Grzegorz Mackaszwili pod kierunkiem Bolesława Podkidacza i we współpracy z pracownikami ZZSD „Predom - Polar” w Żaganiu zaprojektowali i wykonali chłodziarkę do przechowywania krwi w celach leczniczych. Chłodziarka ta została przekazana do Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie, a wcześniej zajęła I miejsce w wojewódzkim Turnieju Młodych Mistrzów Techniki. Autorzy tej pracy, jako laureaci etapu centralnego Turnieju, otrzymali w nagrodę prawo do kontynuacji nauki w dowolnej uczelni technicznej w Polsce (wybrali Politechnikę Wrocławską), byli z wizytą u ówczesnego ministra oświaty Janusza Wieczorka, zwiedzili Centrum Zdrowia Dziecka oraz otrzymali nagrodę od wojewody zielonogórskiego Jana Lembasa.
Od początku swojego istnienia w szkole prowadzono szeroko rozbudowane zajęcia pozalekcyjne. Obejmowały one nie tylko koła przedmiotowe, ale również rozwijały różnorodne zainteresowania uczniów, w tym tak nietypowe jak koło baletowe istniejące w 1961 r.
Spośród obecnie istniejących kół zainteresowań do najstarszych należy zaliczyć zespół muzyczny, sekcję strzelecką, zajęcia sportowe. Od września 1990 r. w ZSM działa Koło Dziennikarskie, którego opiekunem jest Robert Zarzycki. W Kole wyodrębniono dwie sekcje: Szkole Radio „Relax” (zakończyło swoją działalność w 1996 r.) i gazetę szkolną „Czytadełko”. Ta ostatnia działa do dzisiaj, a wśród jej redaktorów było dotąd ok. 150 uczniów naszej szkoły. Od września 2003 r. opiekują się nimi jeszcze dwie osoby: Barbara Zarzycka i Arkadiusz Wołczek. „Czytadełko” ma na swoim koncie wiele znaczących osiągnięć. Do najważniejszych należy zajęcie w 1998 r. I miejsca w VI edycji OgólnopolŹskiego Konkursu Gazet Szkolnych organizowanego przez FunŹdację Inicjatyw Społecznych, Kulturalnych i Naukowych „WYZWANIA” oraz Fundację im. Stefana Batorego, w którym uczestniŹczyło 1120 redakcji gazet uczniowskich z całej Polski. W roku następnym gazeta zdobyła II miejsce w VI Ogólnopolskim Konkursie Czasopism Szkolnych o „Pałuckie Pióro”.
Licznie istniejące zajęcia pozalekcyjne jeszcze w latach 80-tych XX wieku raz w roku podsumowywały swoją działalność podczas uroczystego apelu.
Do tradycji szkoły należą spotkania ze znanymi i ciekawymi ludźmi. Wśród nich byli m.in. Maryla Rodowicz (19 IX 1979 r.), Agnieszka Kossakowska - solistka opery warszawskiej (22 X 1978 r.), znany kolarz Stanisław Szozda (30 XI 1978 r.), twórcy serialu „07 zgłoś się” - Krzysztof Szmagier (reżyser) i odtwórca głównej roli Bronisław Cieślak (23 IX 1980 r.), Beata Tyszkiewicz, Wiesław Gołas, Wojciech Pokora i wielu innych.
Sport zawsze zajmował ważne miejsce w życiu szkoły. Nasi uczniowie i ich opiekunowie odnotowali wiele sukcesów, a okazją do ich podsumowania były organizowane w latach 70-tych XX wieku Bale Mistrzów Sportu, podczas których uroczyście ogłaszano wyniki konkursu na najlepszego sportowca roku (np. 2 marca 1976 r. został nim R. Budziłowicz z kl. III TM). W rywalizacji sportowej uczestniczyli nie tylko uczniowie, ale również nauczyciele. Dzień sportu szkolnego był okazją do rozgrywek między nauczycielami i uczniami, m.in. w 1996 r. rozegrano mecz siatkówki nauczyciele - uczniowie.
W 60-letniej historii szkoły odnotować należy również wiele sukcesów uczniów i ich nauczycieli w konkursach i olimpiadach przedmiotowych. Do jednych z ważniejszych należy zajęcie w kwietniu 1965 r. przez drużynę w składzie: Tadeusz Sokołowski, Władysław Dawrzuk i Józef Potyrała IV miejsca w finale centralnym VI Olimpiady Wiedzy o Polsce i Świecie Współczesnym oraz I miejsce w finale wojewódzkim i 13 w finale centralnym XIX Olimpiady Wiedzy o Polsce i Świecie Współczesnym Marka Kuczyńskiego w 1978 r.
Rok szkolny 1993/1994 to czas największych w dziejach szkoły sukcesów z historii. W tym okresie Paweł Surzykiewicz, uczeń Technikum Chłodniczego, zajął I miejsce w Ogólnopolskim Konkursie dla Młodzieży Szkół Średnich „Historia i kultura Żydów polskich” (październik 1993 r.), a w styczniu - marcu 1994 r. został finalistą ogólnopolskiej XX Olimpiady Historycznej i finalistą ogólnopolskiego konkursu „Konstytucjonalizm Polski”. Opiekunem Pawła był Robert Zarzycki.
Na początku XXI wieku szkoła nawiązała współpracę z żagańskim Muzeum Martyrologii Alianckich Jeńców Wojennych. Współpraca ta zaowocowała m.in. wydaniem w marcu 2004 r. na CD prezentacji multimedialnej „Żagańskie obozy jenieckie”, przygotowanej przez nauczycieli i uczniów ZSM: Arkadiusza Wołczek, Marcina Petrowa, Barbarę Zarzycką i Roberta Zarzyckiego. W roku następnym Sławomir Makowski, Grzegorz Cuprych, Krzysztof Damaz, Michał Łączny, Zbigniew Pawelczyk i Jan Paluchowicz (uczniowie Technikum Mechanicznego) pod kierunkiem Roberta Gajka, na terenie Muzeum przy ul. Lotników Alianckich, częściowo zrekonstruowali tunel „Harry”, którym ze Stalagu Luft III wydostali się na wolność uczestnicy „Wielkiej ucieczki”. Muzeum otrzymało również eksponaty przygotowane przez uczniów naszej szkoły: pompę powietrzną do napowietrzania tunelu „Harry”, lampę z wieży wartowniczej i wózki na piasek.
Od wielu lat Zespół Szkół Mechanicznych współpracuje ze szkołami w Niemczech, Belgii i Holandii.
Wraz ze szkołami z Niemiec i Holandii stworzyliśmy Wirtualne Centrum Kształcenia w ramach trzech edycji międzynarodowego programu VIRBIL, którego koordynatorem z naszej strony był Marek Piasecki. Dzięki temu projektowi staliśmy się posiadaczami modelu robota sterowanego numerycznie.
Młodzież naszej szkoły pod opieką Antoniny Wasińskiej, nauczycielki języka francuskiego, kilkakrotnie odwiedziła zaprzyjaźnioną szkołę „Sint Albertuscollege” przy Uniwersytecie w Leuven w Belgii, a z Krystyną Gajek przebywała na wymianie młodzieżowej w zaprzyjaźnionym z Żaganiem mieście Netphen w Północnej Nadrenii - Westfalii w Niemczech. Ciekawym epizodem tej współpracy był udział naszej młodzieży w programie telewizyjnym muzycznej stacji telewizyjnej VIVA.

Robert Zarzycki